Oznûr Deger 

 

WAN - Endama OHD'ê Jiyan Ozkaplan, diyar kir ku neavêtina gavên qanûnî ji aliyê dewletê ve di pêvajoya "Aştî û Civaka Demokratîk" de ku salek e dom dike, bêewlehiyê zêde kiriye û ji bo misogerkirina aştiya civakî ya mayînde divê çarçoveyek qanûnî were amadekirin û "Mafê hêviyê" tavilê were bicîhanîn.

 

Pêvajoya "Aştî û Civaka Demokratîk" ku ji aliyê rêberê gelê Kurd Abdullah Öcalan ve di 27'ê Sibata 2025'an de hatiye destpêkirin, sala xwe ya yekem derbas kir, lê neavêtina gavên yasayî û dadwerî ji aliyê dewletê ve wekî hêdîkirina pêvajoyê tê şîrovekirin. Tekezkirina li ser "Dema me tune ku em winda bikin" ku di hevdîtina dawî ya di navbera şandeya Îmraliyê û Abdullah Ocalan de di 24'ê Gulanê de hatiye destnîşan kirin, wekî bangek ji bo mekanîzmayên dewletê yên têkildar tê dîtin ku di zûtirîn dem de gavên yasayî û dadwerî bavêjin. 

 

Derbarê mijarê de Cîgira Serokê Komeleya Hiqûqnasên Ji Bo Azadiyê (OHD) a Wanê parêzer Jiyan Ozkaplan, ji ajansa me re axivî. 

 

Jiyan Ozkaplan diyar kir ku pêvajoya ku zêdetirî salek û nîv e berdewam dike, ji ber nebûna gavên beramberî dest pê dike ku wekî yekalî were dîtin û got: "Civakek demokratîk û qanûnek demokratîk tenê bi gav vêtina dewletê dikare were bidestxistin. Lê mixabin, pirsgirêka dewletê ya bikaranîna qanûnê û nebûna îradeya siyasî heye. Rewşek bêdengiyê serdest e. Pêvajoyên çareseriyê pêvajoyên hesas in. Ji bo pêşîgirtina li vê yekê, dewlet hewce dike ku gavan bavêje da ku bersivê bide hêviyên mirovên ku daxwaza aştiya civakî dikin. Ev tê vê wateyê ku divê çarçoveyek qanûnî û demokratîk were damezrandin. Ji bo ku aştî mayînde bibe û civakî bibe, pêdivî ye ku pêvajoya qanûnî were destpê kirin. Lêbelê, bêdengiyek û nebûna çalakiyê ji hêla dewletê ve heye. Gelo ev pêvajo dê bibe materyalê hilbijartinê? Ev ê pir xirab be. Divê pêvajoyên aştiyê neyên veguherandin materyalê hilbijartinê. Birêz Ocalan, di rola xwe ya wekî danûstandinkarê sereke de, bangek li aliyan kir, PKK çekên xwe danîn û şertên herî girîng di çavên gelê Kurd de hatin bicîh kirin. Niha dewlet jî hewce dike ku bersiva daxwazên aştiya civakî û mafan bide. Pêvajoyên çareseriyê tenê bi vî rengî dikarin werin parastin. Ji ber ku di nav gel de nebûna baweriyê derketiye holê. Gel ji pêvajoyê bi fikar e. Em li benda gavên berbiçav in da ku wê mayînde bikin." 

 

Tirkiye 12 sal in biryara DMME'yê binpê dike

 

Parêzer Jiyan Ozkaplan behsa serlêdanên navneteweyî yên ku ji aliyê OHD'ê ve hatin kirin kir û destnîşan kir ku divê şert û mercên ku Abdullah Ocalan, sermuzakerevan, bi azadî bixebite, di zûtirîn dem de werin dabînkirin. Jiyan Ozkaplan, diyar kir ku ev yek divê wekî azadiya takekesî neyê pênasekirin û wiha bi lêv kir: "Ev pêvajo pirqatî ye û ji bo ku bibe mayînde, divê sermuzaker bi hemî beşên civakê re di têkiliyê de bin. Serdanên Şanda Îmraliyê yên mehê carekê an jî her du mehan carekê ji bo domandina têkiliyê rêbazek ragihandinê pir kêm û nebaş e. Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê (DMME) di sala 2014'an de di bin 'Mafê hêviyê' de biryarek da û diyar kir ku divê mafê hêviyê li ser bingeha binpêkirina qedexeya li dijî muameleya xirab û îşkenceyê were bicîhanîn. Ev biryar ji bo hemî girtiyên ku cezayê hepsa heta hetayê lê hatiye birîn, nemaze ji bo Birêz Ocalan, pir girîng e. Tevî biryara DMME ya 2014'an, dewletê tu gav neavêtiye. Biryarên DMME'yê girêdayî ne û divê dewlet li gorî wan tevbigere. Lêbelê, Tirkiye 12 sal in biryara DMME'yê binpê dike. Di vê wateyê de, me ji bo pêkanîna tavilê ya mafê hêviyê serî li Konseya Wezîran a Konseya Ewropayê (CPC) ku yek ji mekanîzmayên navneteweyî ye, da."

 

'Divê mafê hêviyê bi awayekî ferdî neyê fêmkirin'

 

Jiyan Ozkaplan, bi bîr xist ku Konseya Ewropayê salek berê Tirkiyeyê hişyar kiribû ku biryarê bicîh bîne û heta Hezîrana 2026'an wekî dem dabûyê û destnîşan kir ku gava yekem a ku divê were avêtin mafê hêviyê ye û wiha nêrînên xwe anî ziman: "Piştî ku ev were bicîhanîn, dê ji bo hiqûqa demokratîk û civakeke demokratîk xebat were kirin. Mekanîzmayên navneteweyî bêbandor û bêkontrol in. Biryara DMME'yê 12 sal in nehatiye bicîhanîn û me, wekî parêzer, komele, baro û rêxistinên civaka sivîl, bang li Konseya Ewropayê kir ku mafê hêviyê misoger bike. Konseya Ewropayê 12 sal in di rola xwe ya çavdêriyê de têk çûye. Rûniştina dawî dê di Hezîranê de be. Divê mafê hêviyê bi awayekî ferdî neyê fêmkirin. Pêdivî ye ku pergala cezayî ya li Tirkiyeyê li gorî prensîbên gerdûnî were rêkûpêk kirin. Em bi pêkanînên nemirovane yên bi cezayên muebbet û girtîgehên tîpa F re rû bi rû ne. Ji ber vê yekê, divê di zûtirîn dem de pergaleke hiqûqî ya demokratîk were damezrandin. Mafê hêviyê ji bo hemî mirovên li Tirkiyeyê biryarek girîng e."

 

'Em bang li mekanîzmayên navneteweyî dikin' 

 

Parêzer Jiyan Ozkaplan, diyar kir ku rêziknameyên qanûnî divê tenê wekî belgeyên nivîskî neyên dîtin û wiha nêrînên xwe anî ziman: "Ji ber ku jiyaneke nû dê were avakirin û bingeha wê civakeke demokratîk û hiqûqeke demokratîk e. Ji bo vê armancê, OHD û baroyan di nav hewldanan de nin. OHD meşên bi banga 'Mafê hêviyê tavilê were bicîhanîn' li dar xist. Me ji bo têkçûna Tirkiyeyê di bicîhanîna mafê hêviyê de name ji mekanîzmayên navneteweyî re şandin. Berî her tiştî, divê mafê hêviyê tavilê were bicîhanîn û divê hawîrdorek ewle were afirandin. Dû re, bi piştgirî û têkoşîna hemî beşên civakê, hiqûqeke mayînde û civakeke demokratîk a mayînde dê derkeve holê. Em hem ji Parlamentoyê û hem jî ji mekanîzmayên navneteweyî re bang dikin û xebata me di vî warî de berdewam dike. Di 4-5'ê Tîrmehê de, em ê bi beşdariya parêzerên ji her çar perçeyên Kurdistanê konferansek li dar bixin. Em ê ji bo avakirina bingehek hiqûqî û ji bo daîmîkirina hawîrdora baweriyê, xebata hiqûqî bikin. Gelê Kurd bi salan e bi polîtîkayên îmha û înkarê re rû bi rû ye."

 

'Ji bo civatek demokratîk têkoşîn'

 

Jiyan Ozkaplan gotinên Abdullah Ocalan ên di hevdîtina xwe ya dawî de bi bîr xist, "Bêdeng mayîn, tiştek nekirin rewşek xeternak e" û wiha dawî li axaftina xwe anî: "Tirkiye, wekî welatekî Rojhilata Navîn, li ser xeta şikestinê ye. Rewşa şer dikare di her kêliyê de çêbibe. Ji bo pêşîgirtina li komkujiyekê, divê em hemî, wekî beşên civakê, ji bo civatek demokratîk û mayînde û serdestiya hiqûqê ya demokratîk têbikoşin. Dewlet di vî warî de berpirsiyariyek mezintir heye û divê tavilê gavên berbiçav bavêje. Divê dewlet tavilê mafê hêviyê ji bo Birêz Ocalan ava bike û xebata pêwîst bike da ku pergala hiqûqê ya demokratîk a li ser bingeha hemwelatîbûna wekhev ji bo gelê Kurd ava bike, bêyî ku dereng bimîne."