ANKARA - Uyuşturucu bağımlılığında geçtiğimiz yıl 10 bine yakın başvuru yapılmasına ve bağımlılığın özel savaşla en çok Kürdistan kentlerinde yürütülmesine rağmen, AMATEM ve ÇEMATEM’lerin Kürdistan’da olmayışını DEM Parti milletvekilleri Sağlık Bakanı’na sordu.

 

“Çocukların Suça Sürüklenmesine Yol Açan Nedenlerin Tüm Boyutlarıyla İncelenerek Koruyucu ve Önleyici Mekanizmalar Geliştirilmesi ile Çocukların Toplumsal Yaşama Etkin Katılımlarının Sağlanması İçin Yapılması Gerekenlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu” bugün gerçekleştirdiği toplantıda Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’nun sunumunu dinledi.

 

Bir yılda ÇEMATEM’lere 9 bin 900 başvuru

 

Burada sunum yapan bakanın paylaştığı verilere göre, madde bağımlılığı alanında danışmanlık veren Alo 191 numaralı hattı bugüne kadar yaklaşık 552 bin kişi aradı. 2025 yılında ise Çocuk Ergen Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi’ne (ÇEMATEM) 8 bin 772 çocuğun ayakta tedavi için başvurduğu ve bin 128 çocuğun yatarak tedaviye başvurmasıyla bağımlılık merkezlerine toplam 9 bin 900 başvuru olduğu ortaya çıktı. 2024 yılında ise yatarak tedavi başvurusu 799’du. ÇEMATEM’lerin en yüksek doluluk oranının yüzde 56 olduğu verisi paylaşıldı.

 

‘Psikiyatrik tanı alınmasına rağmen tedavi yok’

 

Bakanın sunumunun ardından söz alan DEM Parti Milletvekili Beritan Güneş Altın, “Daha önce Türk Psikiyatristler Derneği buraya gelmişti ve çok önemli bir veriden bahsetti. Kanunla itilaflı hâle gelmiş çocuklarda, yani komisyonun tabiriyle suça sürüklenmiş çocuklarda psikiyatrik tanı alma durumu yüzde 90’lardaydı. Yani suça sürüklenmiş olan, bir noktada adalet sistemi içerisine girmiş çocuklarla yaptıkları çalışmalarda örneklemden çıkan sonuç, çocukların yüzde 92’sinin psikiyatrik tanı almış olduğu ve bu çocukların pek çoğunun da psikiyatrik tanıyı ilk kez almış olduğuydu.

 

Şimdi burada iki boyut ortaya çıkıyor. Biri, burada ciddi bir ihmal var. Daha önce psikiyatrik tanı alması gereken çocukların büyük bir kısmı adalet sistemi içerisine girdikten sonra tanı almışlar. Burada ailelerin, eğitim sisteminin ciddi bir ihmali var ve bir de sağlık sisteminde ihmal söz konusu. Yani psikiyatrik tanı almış olmasına rağmen bir noktada rehabilite edilmemiş, tedavi edilmemiş, takibi yapılmamış çocukların da suç işleme oranının çok yüksek olduğunu biz gördük” sözlerini kullandı.

 

‘Kürdistan kentlerinde de bağımlılıkla mücadele ediyor musunuz?’

 

Ardından madde bağımlılığına değinen Beritan Güneş Altın, bakanın açıklamadığı verileri sordu. Beritan Güneş Altın, “Şimdi kanunla itilaflı hâle gelen çocuklarda, adli sistem içerisine giren çocuklarda uyuşturucu kullanım oranları oldukça yüksek. Uyuşturucuyla mücadele meselesinin her geçen yıl arttığını da biliyoruz. Fakat ne kadar arttığını bilmiyoruz Sayın Bakan. Özellikle Sağlık Bakanlığı içerisinde uyuşturucu madde ya da bağımlı olarak tanımlayabileceğimiz çocuk sayısı kaçtır? Bağımlılık öyküsü olan çocuk sayısı kaçtır?

 

Bağımlılık riski taşıyan, bağımlı olan çocuklara dair özellikle cezaevlerinde ne gibi tedavi edici çalışmalar uygulanıyor? Cezaevlerinde bağımlı olan çocuklar var ve bu çocukların tedavi süreçleri sizler tarafından nasıl yürütülüyor?

 

Şimdi vekili olduğum Mardin’de de, hemen komşu kent olan Diyarbakır’da da SAMER’in verilerinde görüldüğü üzere çocukların maddeye ulaşım yaşında ciddi bir düşüş var. Sizin verilerinizde de vardı. 12 yaşa kadar düştüğü, hatta zaman zaman 5 yaşa kadar indiğine dair tespitler var. Dolayısıyla Türkiye ortalaması 16 yaş; ancak özellikle Diyarbakır, Mardin, Şırnak, Batman, Antep ve Urfa’da bu kullanım yaşı 12’ye kadar gerilemiş durumda.

 

Burada bölgesel özgünlükleri de ele alıyor musunuz? İki yıldır bu sorunun peşindeyiz, hâlâ cevabını alamadık. AMATEM ve ÇEMATEM’lerde, özellikle Kürtlerin yoğun yaşadığı illerde, hem nitelik hem nicelik açısından ciddi eksiklikler var” diye konuştu.

 

18 yaş altı 4 bin 879 tanı

 

Ardından Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Kürdistan kentlerine ve 18 yaş altı madde bağımlılığına ilişkin veri paylaşmamakta ısrar etse de, “18 yaş altı kaç kişi baktınız? İşte arkadaşlar sayı vermişler, 4 bin 879 kişiye ‘bağımlı’ diye tanı konmuş. Bunlarla ilgili arzu ederseniz sizlere daha sağlıklı değerlendirme yapabilmeniz için yazılı bilgi verebilirim” dedi.

 

AMATEM ve ÇEMATEM’lerin Kürdistan’da olmamasına ilişkin ise herhangi bir yorum yapmadan, buralarda açılmasına ilişkin çalışma yürüttüklerini iddia etti. Ayrıca, bilimsel, denenmiş ve uygulanmış tedavi ve çözüm örneklerini dile getiren milletvekillerine yanıt olarak, “Toplumun gelenek ve davranışlarına uygun” tedavi ve yaklaşım sergilediklerini belirtti.

 

Cezaevlerindeki çocukların durumu

 

Ardından DEM Parti Milletvekili Newroz Uysal söz aldı. Cezaevlerindeki çocukların durumuna dikkat çeken Newroz Uysal, “Hapishanedeki çocuklarda uyuşturucu kullanımıyla ilgili özel bir tedavi süreci işletiliyor mu? Yine hapishanelerdeki çocuk hasta sayılarıyla ilgili özgün, özel ne gibi tedbirler ve sağlık süreçleri işletiliyor? Çocukların psikiyatri desteği hapishanelerde nasıl sağlanıyor? Çocuk ergen psikiyatristleri görev yapıyor mu?

 

Ben yakın zamanda Şırnak’ta tutuklanan çocukları ziyaret ettim. Maalesef çocuklar hâlâ tutuklu. Hatay’da gözaltında işkenceyle tutuklanan çocukların durumunun devam ettiği, çıplak arama, saçların zorla kesilmesi ve elbiselerin verilmemesi gibi uygulamaların sürdüğü tarafımıza aktarıldı. Çocuklara sordum: Burada psikiyatrist var mı, görüşme imkânı var mı? Sadece giriş anında anket benzeri bir form doldurtulmuş, ancak aradan bir ay geçmesine rağmen çocuklarla herhangi bir temas sağlanmamış. İdareyle görüştüğümüzde ‘Bir çocuk ergen psikiyatristimiz var, haftanın üç günü geliyor, iki günü burada değil ve 400 çocuk var’ yanıtını aldık. Bu nedenle hapishanelerdeki tedaviye erişim ve psikiyatrik durum da bu komisyon tarafından değerlendirilmelidir” dedi.

 

‘7 yıldır olmayan AMATEM’in propagandası yapılıyor’

 

“Şırnak AMATEM Bakanlığın sitesinde hâlâ var görünüyor ancak 2019’dan beri fiilen yok” diyen Newroz Uysal, şöyle devam etti:

 

“2019’da Şırnak’ta bir AMATEM kurulması kararı veriliyor. Bakanlık, valilik ve hastane tarafından yer olarak Cizre seçiliyor ve bir bina ayrılıyor. Ancak Covid-19 gerekçesiyle burası pandemi hastanesi yapılıyor. Covid süreci bittikten sonra ise fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezi olarak kullanılmaya başlanıyor. Görünürde AMATEM var; sitenizde duruyor; ancak yedi yıldır fiilen yok. Bu nedenle verilen rakamların gerçekliği konusunda sorgulama hakkımız olduğunu düşünüyorum.

 

Şırnak yaklaşık 600 bin nüfuslu bir şehir; doğum oranı yüksek, çocuk ve genç nüfus fazla, işsizlik oranı yüksek ve kırsal dağılım yoğun. Her hafta yerel basında tonlarca uyuşturucu yakalandığına dair haberler çıkıyor. Ancak Şırnak’ta AMATEM yok, ÇEMATEM zaten yok.”