Melek Avci

 

STENBOL - Feyza Akinerdem va ke semedê ke polîtîkaya aştîye komelî bibo ganî cuya rojane ya merdiman bêro girewtiş û heta ke waştişanê cinîyan ê hemwelatîbîyayîşê têduştî, asayîş û beşdarîya demokratîkî pê nêro do bawerîya ameyoxê hembeşî yê cimatî zî çinbo.

 

13-14ê hezîrane de Stenbol de bi vengdayîşê zafê roşnvîr, nuştox, sîyasetmedar û hunermendî konferansê “Vurîyayîşê Demokratîkî yê Komara Seserra Dîyine” pê ame. Sîyasetmedar, rojnameger, rêxistinê komelê sivîlî, partîyê sîyasî tewrê konferansî bîyî û eleqeyêk pîl mojnayî. Konferans di rojan dewam kerd û 8 ronîştişî pê ameyî. Zafê meseleyî ameyî munaqeşekerdiş.

 

Akademîsyen Feyza Akinerdem a ke roja verêna konferansî de roniştişê “Vatişanê neweyê meseleya kurdî: Pîya hîkayeya cuye senî yena awankerdiş?” de qisey kerd.Feyza Akinerdem derheqê konferansî û vatişanê prosesê neweyî ajansê ma rê qisey kerd.

 

‘Prosesê neweyî de vatiş û konseptê neweyî vejîyenê orte’

 

Feyza Akinerdem bale ant “Vatişanê Neweyê Meseleya Kurdî” û va ke serê nê di hetanê vinderena û va ke prosesê neweyî de konseptê neweyî vernîya înan de yo û va: “Yê verêne vatişp çarçeweya vurîyaye yo. Ma kam konseptî şuxilnenê, senîn vanê û no senîn vurîyeno raştîye. Vatişê nê muhîm ê. Tarîxê 100 serre ya Tirkîya de meseleya kurdî sewîyeya cîyayan de vîyart. 20 serrê îqtîdarê AKPyî de no di reyan prosesê aştîye yeno ciwîyayîş. Yê verêne de vatiş û konseptê cîya vejîyayî orte. Yê dîyin de zî yê cîya vejîyayî orte. Yê verêne de herêmî, demokrasî, merkezbîyayîşê merdiman, heqê kulturî munaqeşeyî ameyî domnayîş; nê demî de hîkayeyêka girêdayeyê makro, herêmî û polîtîkaya teberî de hîkaye ameye awankerdiş.”

 

‘Ganî rejîm û sîstemê asayîşî ancî bêro awankerdiş’

 

Feyza Akinerdem wina dewam kerd: “Nê prosesî de konseptê newe ameyox o. Binê nê konseptê ameyoxî de zî konseptê asayîşî est o. Çimkî asayîş hewcedarîyê heme dinya yo. Tena hewcedarîyê herêmî nîyo. Aştî bi hewcedarîyê asayîşî yena. No eşkeno pozîtîf zî bêro ercnayîş, negatîf zî bêro ercnayîş. Mîsal prosesê çareserîye yê verênî de fehmê asayîşî zaf ameyî rexnekerdiş. La nika vejîya orte ke asayîş meselayêk hembeşî yê neteweyî, herêmî û mîyanneteweyî yo. Nê semedî ra zî ganî ma heme asayîşî de bê û rejîm, sîstemê asayîşî ancî bêro awankerdiş.”

 

Cuya hembeşî de têduştîya şertan û aştî

 

Feyza Akinerdem qiseykerdişê xo de eşkera kerd ke cuya pîya rastîya komalan a û semedê awankerdişê nê zî ganî cimat bêro aştîye. Feyza Akinerdem wina dewam kerd: “Cuya bi pêwa est a û raştî ya. Rastîya ma cuya bi pêwa ya. Ma yewbînan ra cîya ciwîyenê. Netew-dewletêka ke 100 serrê xo temam kerd û nê seserre de pêrodayîş, naqokî û zehmetî bibo zî eynî sînoran de dem ciwîyenê. Cuyêk hembeşî est a la wexto ke şertî têduşt nêbê, ma nêşenê qalê cuyêka hembeşîya demokratîke bikerê. Cuyêk hembeşîya hiyerarşîkî de bêguman cuyêk hembeşî mumkin nîya.”

 

‘Hewcedarîyê ma bi têgêrayîşê hemwelatîbîyayîşê cinîye est a’

 

Feyza Akinerdem va ke seserra verêna komarî de Tirkîya de cuya komelî de bîyayîşê cinîye, hemwelatîbîyayîşê têduştî yê cinîye pê nêameyo û va: “No muhîm o. Na rewşe terzê cuye, bawerî, etnîsîte, mezhebî xoserî vejîya. La ma tecrubeyêk hembeşîya cinîye ciwîyenê. Nê tecrubeyê hembeşî zî rewşa bêtêduştîye ya. Nê semedî ra ez hewcedarîyê têgêrayîşêk hemwelatîbîyayîşê cinîye vînena. Cayê ke cinîyanê bi hawayêk têduşt tewrê mekanîzmayê qerargirewtişî, sîyasetî, maseyan de têduşt nêşinê ro, sîyaset, aştî, muzakere û asayîş zî mumkin nîyê.”

 

‘Mecbur o ke nê maseyan ser o rastî bibo’

 

Feyza Akinerdem dîyar kerd ke ganî prosesanê aştîye de cinî bibo û maseyan ser ca bigîrê û nê çî ard ziwan: “Ganî nê maseyan ser o cinîyanê bibo. Cinîyanê tunebo aştî mumkin nîya. Mecbur o ke vatişanê cinîyan, rastîya cinîyan bibo. Ganî endîşeyê cimatî bêrê rakerdîş. Ganî proses bi cuya rojane dir yew bibo. Ganî xerîbbîyayîşê mîyanê sîyasetî û merdiman ra bêro wedaritiş. Heme ciwan, ciwanê kurdî û tirkî derheqê ameyoxî de endîşeyan ciwîyenê. Eke hewcedarîyanê înan ê rojane nêrê dîyayîş do bawerîya nê merdiman tu wext awan nêbo.”

 

Ganî aştî semedê her kesî bêro vatiş’

 

Feyza Akinerdem peynîya qiseykerdişê xo de dîyar kerd ke ganî aştî semedê her kesî bêro vatîş û va: “Aştî konseptêk nêsomut o. Konseptêk o ke merdimî bi asanî fehm nêkeno. Ganî konsept bêro hîrakerdiş û semedê her kesî no bêro vatiş. Ganî na hîkaye bi her kesî dir yew bibo. Wexto ke vajê ‘ma aştî awan kenê’ ganî konseptî bêrê vatiş û her kesî bihewênê. Ganî hewcedarîyanê merdiman bêrê tespîtkerdiş û bi beşdarîyêk demokratîkî bêro xurtkerdiş.”