Gulistan Gulmuş

 

DÊRSIM - Jinên li çiyayên bilind ên Dêrsimê, diyar kirin ku tiryak, fihûş û asîmîlasyon bandorek kûr li ser welatiyan dike û gotin, "Divê her kes vegere jîngeha xwe ya xwezayî; jiyan li vir pir xweş e."

 

Dêrsim, ku bi çiya, zozan û gundên xwe yên biçûk tê nasîn, ji ber koçberiya bi salan, di nav veguherînek civakî ya mezin de ye. Koçberiya bi darê zorê ya di demên berê de, zehmetiyên aborî û derfetên kar ên sînorkirî bûne sedema ku gelek gund nifûsa xwe winda bikin, di heman demê de navendên bajarî û metropolan bûne qadên jiyanê yên nû. Îro, beşek girîng ji nifûsa Dêrsimê li Stenbol, Enqere, Îzmîr û bajarên Ewropayê dijîn, di heman demê de yên mayî bi kêmbûna nifûsê, bi çandeke hilberînê ya windabûyî re rû bi rû ne. Yek ji pirsgirêkên herî mezin ên bajêr gendelî ye, ku bi taybetî bandorê li ciwanan dike. Bi bikaranîna madeyên hişbir, fihûş û asîmîlasyonê, bajêr dixe qonaxek cuda.

 

Berevajî vê veguherînê, jinên ku li çiyayan dijîn çîrokeke cuda vedibêjin. Ev jinên ku debara xwe bi şîrê miyan, hilberîna penêr û jiyana bi xwezayê re di ahengekê de dikin, dibêjin ku jiyana bajêr ji derfetên ku pêşkêş dike bêtir bi qerebalixî, bêewlehî, xerîbî û pirsgirêkên civakî ve girêdayî ye. Ji bo wan, çiya ne tenê cihekî ji bo debara jiyanê ne; ew şêwazek jiyanê temsîl dikin ku tê de hevgirtin, cîrantî û hestê ewlehiyê tê parastin.

 

Di nav gundên vala û nifûsa gundewarî ya Dêrsimê ya ku kêm dibe de, ev jiyana ku li çiyayan tê domandin çîroka windabûna rêbazên hilberîna kevneşopî û keda jinan jî vedibêje. Songul Duzyar û Aynur Uç, ku li Deşta Gobirge ya navçeya Pulumuriye ya Dêrsimê dixebitin, vegotin ku ew çawa rojên xwe li çiyayan derbas dikin.

 

'Em li vir alîkariya hev dikin'

 

Songul Duzyar, ku bi salan e karê veguhestina ajalan dike, jiyana xwe ya rojane parve kir û got: "Ez ji dayikbûnê ve di vî karî de me. Ez 45 salî me û ez hîn jî dikim. Aliyên wê yên baş û aliyên wê yên dijwar hene. Aliyê dijwar ew e ku em di dema bahoz an barana giran de hinekî tengasiyê dikişînin, lê dûv re em ji cihê ku me hiştiye berdewam dikin. Em pê nahesin ka dem çawa diçe; ew ecêb e. Ez sibehê şiyar dibim, penîrê xwe didewisînim û penîr di meşkê de çêdikim. Dûv re ez firaxan dişom, taştê amade dikim û piştî taştê, şivan tên û ez ji bo wan taştê amade dikim. Ez ji bo kûçikan jî xwarinê amade dikim, dûv re em diçin çêrê û ez dîsa bi şîrê xwe penîr çêdikim. Dûv re êvarê, ez şîvê çêdikim, em bi malbatê re rûdinin û bêhna xwe vedidin û çaya xwe vedixwin. Dema ku em diçin razanê em bêhna xwe vedidin. Her gava ku wextê me hebe, em bi mirovên li dora xwe re rûdinin, hinekî sohbetê dikin û dûv re vedigerin ser karê xwe. Em li vir alîkariya hev dikin; jiyan li vir pir xweş e."

 

'Jiyana bajêr pir qirêj bûye'

 

Songul Duzyar, got ku gendeliya li bajêr ji bo wê pirsgirêkek baweriyê çêkiriye û got, "Ez qet ji jiyana bajêr hez nakim. Niha ew ê ji min bipirsin, 'Tu ji çiyê li ser vê derê hez dikî?' Ev der bi xwezayî paqij e, ji her tiştî dûr e, rihet û aram e. Dema ku wisa be, tişt qet dijwar xuya nakin. Dema ku ez diçim bajêr, ez ditengijim û dixwazim zûtirîn demê biçim malê. Jiyana bajêr pir qirêj e, em wê di televîzyonê de dibînin. Ev bilindahî xwezayî ne û jiyana li vir bêtirs e. Lêbelê, dema ku zarokê me diçe bajêr, em xemgîn dibin, em ditirsin. Li vir ne wisa ye; em ji çiya û gir natirsin. Ger mirov bixwazin, jiyana li vir ji jiyana li bajêr pir çêtir e. Şert û merc jî baş in; serşok, kon, her tişt hene. Ez qet ji jiyana bajêr hez nakim. Li vir, wekî jin, em natirsin, lê li bajêr, em nizanin derî ji kê re vekin."

 

'Em vegerin xwezaya xwe'

 

Aynur Uç, tevî ku zehmetiyên karê li vir qebûl kir, diyar kir ku jiyan ewletir e û wiha lê zêde kir: "Ez 30 sal in vî karî dikim; min piştî zewacê dest pê kir. Ez miyan didoşim; ev karê min e. Niha çar malbat li vir hene û em ê sê mehan li vir bin. Em li vir penêr çêdikin û difiroşin; pir zehmet e, lê em bi wê re hîn bûne. Pez saet di 10'ê şevê de tên, şivan radizin û em piştî saet 2'yê piştî nîvro diçin û wan didoşin. Em penêr û rûnê meşkê çêdikin û difiroşin. Jin her gav barê wan girantir e. Lêbelê, ev der pir xweş e, hewa xweş e. Me panelên rojê anîn vir, ji ber vê yekê çirayên me vêdikevin û ceyrana me heye. Ev der ji bajêr cuda ye. Divê her kes vegere xwezayê; li bajêr her tişt xirabtir dibe. Li vir, em karê xwe dikin, em li çiyayên xwe ne. Li bajêr, gelek kes hişbirê bi kar tînin."