Semra Turan 

 

HABER MERKEZİ – Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın Kürt sorununun çözümü bağlamında önerdiği başlıklardan biri olan Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı tartışılırken, Avrupa Yerel Yaşamda Kadın-Erkek Eşitliği Şartı'nın da uygulanması önemli bir yerde duruyor. Bu Şart, kadının yerel yönetimlerde hem aktif hem de eşit şekilde yer almasını amaçlıyor.

 

Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın 27 Şubat'ta başlattığı Barış ve Demokratik Toplum Süreci bir yılını geride bırakırken, süreç içerisinde Kürt sorununun çözümü ve yapılması gerekenler üzerinden birçok başlıkta öneriler yapıldı. En önemli başlıklardan biri ise yerinde yönetim oldu. Yerinden yönetim başlığı altında yapılan öneriler arasında Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı bulunuyor. 

 

Avrupa modeli

 

Kürt sorunu ve toplumsal sorunların çözümünün Avrupa modeli ile çözüm bulabileceğini sıklıkla dile getiren Abdullah Öcalan, tepeden yönetim değil, yerelden yönetimi önceleyen bir bakışı açısına dikkat çekiyor. Ancak Abdullah Öcalan'ın bu önerisine karşılık şu an kadar herhangi bir adım atılmış değil. Halkların ve kadınların yerellerde yaşadığı tüm sorunlara çare olan Avrupa modeli için Türkiye'nin neden çekinceli yaklaştığı ise tartışma konusu. 

 

Eşitliği baz alıyor

 

Toplumun tümünü kapsayan ve eşitliği esas alan Avrupa modeli kadınlar için de önemli bir yerde duruyor. Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'nı kabul eden ülkelerin yönetimlerinin kadın-erkek eşitliği ilkesini hayata geçirmeyi kamusal bir görev kabul etme ve kendi yetki alanları dahilinde Şart'ta öne sürülen taahhütleri uygulama zorunluluğu bulunuyor. 

 

Birçok çalışmaya ilham kaynağı oldu

 

Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı, yerelde kadınların haklarını korumayı amaçlarken, hayata geçilmesi için de birçok sözleşme ve çalışmaya ilham kaynağı oldu. Bu kapsamda Avrupa Belediyeler ve Bölgeler Konseyi (CEMR) onlara bağlı kadınlar komitesi, kadın-erkek eşitliğinin yerel ve bölgesel düzeyde geliştirilmesi için birçok çalışma yürüttü. 

 

Bu çalışmalardan biri de CEMR tarafından 2006 yılında hayata geçirilen Avrupa Yerel Yaşamda Kadın-Erkek Eşitliği Şartı. Bu gelişme, yerel yönetimlerin karar alma süreçlerinde, hizmet sunumlarında ve istihdamda cinsiyet eşitliğini sağlamayı taahhüt eden önemli bir adım oldu. 

 

Kadın haklarını savunuyor 

 

Avrupa Yerel Yaşamda Kadın-Erkek Eşitliği Şartı, kadınların sesini duyurma hakkını, eşit fırsatları, toplumsal cinsiyete dayalı bütçelemeyi ve ayrımcılıkla mücadeleyi teşvik ediyor. Yerel yönetimlerin yetkilerini kullanarak, yurttaşlar için daha fazla eşitliği hayata geçiriyor. Yerelden demokrasi perspektifinde kadınların rolünü güçlendirmeyi amaçlayan bu Şartı imzalayan yerel yönetimler, toplumsal cinsiyet eşitliğini geliştirme ve ayrımcılıkla mücadele etme taahhüdünde bulunuyor.

 

Türkiye'de bin 393 belediyeden 90'ı imzaladı

 

Türkiye Belediyeler Birliği'nin verilerin göre Türkiye'nin 90 belediyesi bu Şarta imza attı. Türkiye'de il ilçe ve beldelerden oluşan toplam bin 393 belediye bulunuyor.  Bunlardan sadece 78’inin belediye başkanı kadın. Buna karşın, Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) yönetimindeki belediyelerde ise eşbaşkanlık sistemi ile eşit temsiliyet mevcut.

 

31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Türkiye genelinde seçilen kadın belediye başkanı, meclis üyesi ve muhtarların toplam oranı yaklaşık yüzde 14,7 olarak gerçekleşti.

 

Şart'ın ilkeleri

 

Avrupa Yerel Yaşamda Kadın-Erkek Eşitliği Şartı 8 alt başlık ve 30 maddeden oluşuyor. Avrupa Yerel Yaşamda Kadın Erkek Eşitliği Şartı'na imza koyan tarafların, aşağıdaki temel ilkeleri baz alma zorunluluğu bulunuyor.

 

* Temel Hak Olarak Eşitlik: Kadın-erkek eşitliği temel bir insan hakkıdır ve yerel düzeyde sağlanmalıdır.

 

* Dengeli Temsil ve Katılım: Demokratik bir toplum için kadınların ve erkeklerin karar alma mekanizmalarına dengeli katılımı (en az yüzde 40) ön koşuldur.

 

* Toplumsal Cinsiyete Dayalı Ayrımcılıkla Mücadele: Yerel yönetimler, her türlü ayrımcılıkla mücadele etmeyi taahhüt eder.

 

* Toplumsal Cinsiyetin Ana Akımlaştırılması: Tüm politika, plan ve eylemlerin kadınlar ve erkekler üzerindeki etkisinin önceden değerlendirilmesi ve eşitlik ilkesinin yerel hizmetlere entegre edilmesi.

 

* Toplumsal Cinsiyete Dayalı Bütçeleme: Yerel bütçelerin cinsiyet eşitliği perspektifiyle hazırlanması ve kaynakların eşitlik doğrultusunda dağıtılması.

 

* Eylem Planı ve Raporlama: İmzacı taraflar, iki yıl içerisinde somut bir Eşitlik Eylem Planı hazırlamak, kamuoyuyla paylaşmak ve ilerlemeyi raporlamakla yükümlüdür.

 

* Eşit Erişim Hakkı: Hizmetlere, bilgiye ve kararlara erişimde fırsat eşitliğinin sağlanması. 

 

Uygulanması ve taahhütleri

 

* Eşitlik Eylem Planı: Şartı imzalayan kurumlar, 2 yıl içinde yerel eşitlik eylem planlarını hazırlayarak kamuoyuna sunmak zorundadır.

 

* Dengeli Katılım: Karar alma mekanizmalarında, kurullarda ve yerel politikalarda kadın ve erkeklerin yüzde 40’tan az olmayacak şekilde dengeli temsili hedeflenir.

 

* Eşitliğin Ana Planı (Mainstreaming): Kadın-erkek eşitliği ilkesi, tüm yerel politikaların, hizmetlerin ve projelerin planlama ve uygulama aşamasına entegre edilir.

 

* İşbirliği ve İzleme: Diğer yerel yönetimlerle deneyim paylaşımı yapılır ve kaydedilen ilerlemeler düzenli olarak raporlanır.

 

* Toplumsal Cinsiyete Dayalı Bütçeleme: Yerel bütçelerin, kadın ve erkeklerin farklı ihtiyaçlarını gözetecek şekilde düzenlenmesi hedeflenir. 

 

* Şart, yerel yönetimlerin yetkilerini kullanarak konut, güvenlik, ulaşım ve sağlık gibi günlük yaşam alanlarında kadın-erkek eşitliğini sağlamasını amaçlar. 

 

Şartın temel özellikleri

 

* Amacı: Yerel ve bölgesel yönetimlerin, sundukları hizmetlerde (konut, güvenlik, ulaşım, sağlık) cinsiyet eşitliğini sağlamak ve demokratik katılımı artırmaktır.

 

* İnsan Hakkı Temeli: Kadın-erkek eşitliğini temel bir hak olarak görür ve bu eşitliğin hayatın her alanında (kamusal ve özel) uygulanmasını şart koşar.

 

* İmza ve Taahhüt: Yerel yönetimler bu Şartı imzalayarak, eşitlik için gerekli stratejileri geliştirmeyi, bütçeleme süreçlerinde toplumsal cinsiyete dayalı yaklaşımı benimsemeyi ve izleme/raporlama yapmayı kabul eder.

 

* Eylem Planı: İmzacı belediyeler, Şartı imzaladıktan sonraki 2 yıl içinde bir Eşitlik Eylem Planı hazırlayarak kamuoyuna sunmakla yükümlüdür. 

 

* Şart, yerel demokrasinin güçlendirilmesi için karar alma süreçlerinde kadınların dengeli katılımını ve temsilini zorunlu tutar.